William Orpen, Podpisanie Traktatu Wersalskiego, 1919 r. (domena publiczna).

Powstanie Wielkopolskie było zrywem, który się przyczynił do ukształtowania granicy zachodniej. Walki zakończono w lutym 1919 roku rozejmem w Trewirze, który sankcjonował terytorialne zdobycze powstańców, a linia demarkacyjna oddzieliła walczące strony. Traktat Wersalski podpisano 28 czerwca 1919 roku w Wersalu i był on ważnym wydarzeniem dla Wielkopolski, gdyż utrwalił on linię ustaloną w Trewirze i oznaczało to włączenie terytorium do Polski (również miast, które nie zostały zdobyte przez Polaków podczas powstania, w tym Leszna, Kępna, Rawicza i Zbąszynia). Przebieg granicy z Niemcami opisywały artykuły 27. oraz 87. traktatu. Do dokumentu dołączone były także mapy. Jedna z nich „Zachodnie granice Polski” (w skali 1:1 000 000) przedstawiała linię granicy między Polską a Niemcami. Uwidoczniono na niej granice niewymagające i wymagające „wytknięcia”, czyli wyznaczenia w terenie, a także obszary, na których należało przeprowadzić plebiscyty (dotyczyło to Warmii, Mazur oraz Śląska). W samym traktacie granica została przedstawiona w sposób opisowy. Czytamy tam m.in.: " (…) linia, która będzie obrana na miejscu, przechodząca na zachód od miejscowości Dębowa Łęka, Brenno, Wieleń, Kaszczor, Kębłowo, i na wschód od miejscowości Olbraniec, Bukowo, Lgiń, Wijewo, Łupice, Świętno; stamtąd aż do najdalej na północ wysuniętego punktu jeziora Chłop; linia, która będzie oznaczona na miejscu, a przejdzie środkiem jezior; w każdym razie miasto i stacja Zbąszyń (włącznie z punktem połączenia linii Świebodzina – Zbąszyń i Cylichowa – Zbąszyń) pozostaną na terytorium polskim; stamtąd ku północo-wschodowi aż do punktu zetknięcia granic powiatów skwierzyńskiego, międzychodzkiego i międzyrzeckiego (…)".

Ostatnie strony traktatu wersalskiego z 28 czerwca 1919 r., w którym zdecydowano o przeprowadzeniu plebiscytu na Górnym Śląsku. Fot. ze zbiorów Biblioteki Śląskiej w Katowicach.

Traktat wersalski, Wersja angielska (domena publiczna).

Traktat wersalski, odpis ze zbiorów brytyjskich, okładka (Domena Publiczna).

Der Großpolnische Aufstand war ein Aufstand, der zur Festlegung der Westgrenze beitrug. Die Kämpfe endeten im Februar 1919 mit dem Waffenstillstand von Trier, der die territorialen Eroberungen der Aufständischen sanktionierte und die Konfliktparteien durch eine Demarkationslinie trennte. Der Vertrag von Versailles wurde am 28. Juni 1919 in Versailles unterzeichnet und war ein wichtiges Ereignis für Großpolen, da er die in Trier festgelegte Linie festschrieb und damit die Eingliederung des Gebiets in Polen bedeutete (auch der Städte, die während des Aufstands nicht von den Polen erobert worden waren, darunter Leszno, Kępno, Rawicz und Zbąszyń). Der Verlauf der Grenze zu Deutschland wurde in den Artikeln 27 und 87 des Vertrags beschrieben. Dem Dokument waren auch Karten beigefügt. Eine davon, „Die westlichen Grenzen Polens” (im Maßstab 1:1 000 000), zeigte die Grenze zwischen Polen und Deutschland. Darauf waren die Grenzen, die nicht „markiert” werden mussten, und diejenigen, die vor Ort festgelegt werden mussten, sowie die Gebiete, in denen Volksabstimmungen durchgeführt werden mussten (dies betraf Ermland, Masuren und Schlesien), eingezeichnet. 

Im Vertrag selbst wurde die Grenze beschreibend dargestellt. Dort lesen wir unter anderem: „(…) die Linie, die vor Ort festgelegt wird, verläuft westlich der Ortschaften Dębowa Łęka, Brenno, Wieleń, Kaszczor, Kębłowo und östlich der Ortschaften Olbraniec, Bukowo, Lgiń, Wijewo, Łupice, Świętno verläuft; von dort bis zum nördlichsten Punkt des Chłop-Sees; die Linie, die vor Ort festgelegt wird, verläuft durch die Mitte des Sees; in jedem Fall bleiben die Stadt und der Bahnhof Zbąszyń (einschließlich des Verbindungspunkts der Linien Świebodzina – Zbąszyń und Cylichowa – Zbąszyń) auf polnischem Gebiet; von dort in nordöstlicher Richtung bis zum Schnittpunkt der Grenzen der Kreise Skwierzyna, Międzychód und Międzyrzecz (...)”.